O ŁTN

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów – powstanie, historia i działalność

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów jest stowarzyszeniem powstałym 4 września 1974 roku z inicjatywy Heleny Czernek, wybitnej działaczki społecznej oraz środowiska naukowców związanych z Łomżą i regionem wśród których znajdowali się m.in. prof. Piotr Bańkowski, prof. Witold Doroszewski, prof. Stanisław Lorentz czy prof. Ryszard Manteuffel. Oficjalne rozpoczęcie działalności nastąpiło 25 maja 1975 roku podczas Walnego Zebrania Konstytucyjnego Członków Towarzystwa. W skład Komitetu Założycielskiego oprócz wyżej wymienionych weszli również: Zbigniew Bąblewski, Kazimierz Grodzki, Julian Krzyżanowski, Anna Kutrzeba-Pojnarowa, Zdzisław Libera, Juliusz Łukasiewicz, Florian Maniecki, Franciszek Piaścik, Henryk Samsonowicz, Bogdan Suchodolski, Mieczysław Szymczak, Kazimierz Wojciechowski, Jerzy Wiśniewski.

Towarzystwo u progu swojej działalności postawiło cztery zasadnicze cele, do których należało:

  • Pielęgnowanie, krzewienie i rozwijanie nauki, kultury i oświaty, zwłaszcza wśród młodzieży.
  • Inspirowanie, prowadzenie i wspieranie badań naukowych z uwzględnieniem potrzeb Ziemi Łomżyńskiej i regionu.
  • Gromadzenie materiałów naukowych ze szczególnym uwzględnieniem ziemi łomżyńskiej, jej historii, dorobku, a także odrębności kulturowych i językowych.
  • Uczestniczenie w życiu publicznym.

22 czerwca 2019 roku wszedł w życie nowy tekstu statutu Towarzystwa, który znacząco rozszerzył cele jego działalności i wedle paragrafu 7 obowiązującego statutu, są nimi:

  1. Pielęgnowanie, krzewienie i rozwijanie nauki, kultury i oświaty, zwłaszcza wśród młodzieży.
  2. Inspirowanie, prowadzenie i wspieranie badań naukowych z uwzględnieniem potrzeb Ziemi Łomżyńskiej i regionu.
  3. Gromadzenie materiałów naukowych ze szczególnym uwzględnieniem ziemi łomżyńskiej, jej historii, dorobku, a także odrębności kulturowych i językowych.
  4. Upowszechnianie i popularyzacja wiedzy w ramach dyscyplin naukowych.
  5. Wypowiadanie się w sprawach publicznych.
  6. Dbałość o dziedzictwo kulturowe jako dobro wspólne mieszkańców ziemi łomżyńskiej oraz ziem ościennych.
  7. Dbanie o zrównoważony rozwój i równy dostęp do nauki i edukacji osobom zagrożonym wykluczeniem z oświaty i pozbawionym szerokiego dostępu do edukacji, nauki i kultury.
  8. Organizacja i wspieranie prac badawczych w zakresie nauk humanistycznych, inżynieryjno-technicznych, medycznych i nauk o zdrowiu, rolniczych, społecznych, przyrodniczych i teologicznych.
  9. Reprezentacja członków na forum instytucji organizujących i koordynujących życie naukowe.
  10. Prowadzenie działalności wydawniczej.
  11. Rozwijanie życia naukowego regionu.

Pierwszym prezesem ŁTN im. Wagów został wybrany prof. Józef Babicz – historyk geografii i kartografii (1926-2005), który pełnił tę funkcję w latach 1975-1988. Jego następcą został prof. Michał Gnatowski, również historyk (1934-2020), który był prezesem w okresie 1988-2010. Po nim ster Towarzystwa przejęła prof. Halina Karaś – językoznawczyni, która pełniła funkcję prezesa w latach 2010-2014.

W 2014 roku podczas Walnego Zebrania Sprawozdawczo-Wyborczego członków ŁTN, prezesem został wybrany prof. dr hab. Henryk Jan Wnorowski – ekonomista z Uniwersytetu w Białymstoku (ur. 1963), który funkcję tę pełni do dnia dzisiejszego.

W chwili powstania Towarzystwo liczyło 73 członków. W ciągu kolejnych lat liczba ta się zmieniała. Na koniec 2019 roku liczba członków wynosiła 154.

 

Biblioteka regionalna oraz Gabinet im. Janiny i Piotra Bańkowskich

Wraz z początkiem działalności ŁTN im. Wagów zaczął prowadzić regionalną bibliotekę naukową, której zbiory, zgodnie z celami statutowymi, uwzględniają w szczególności tematykę poświęconą Łomży i ziemi łomżyńskiej. Aktualnie zbiory biblioteki liczą sobie blisko 20 tysięcy woluminów, wśród których znajdują się książki, czasopisma i starodruki. W zasobie biblioteki są również materiały archiwalne, mikrofilmy, zdjęcia, a także pamiątki po zasłużonych dla Łomży i ziemi łomżyńskiej osobach.

Najcenniejszą kolekcją w zbiorach ŁTN oraz biblioteki regionalnej jest Gabinet im. Janiny i Piotra Bańkowskich, przekazany Towarzystwu mocą testamentu prof. Piotra Bańkowskiego, jednego z ojców założycieli. Gabinet zajmuje jedno z pomieszczeń siedziby ŁTN i znajdują się w nim cenne starodruki, kolekcje porcelany, obrazów, rycin i mebli, a także zabytkowy XVIII-wieczny zegar. Jest to jedyna tego rodzaju kolekcja, którą w czerwcu 1993 r. wpisano do rejestru zabytków województwa łomżyńskiego. Wolą zmarłego 1976 roku profesora było ażeby [majątek] stał się on fundamentem i ośrodkiem pracy naukowej w Łomży, podstawą instytucji, z której mogliby korzystać nie tylko badacze naukowi i miłośnicy Ziemi Łomżyńskiej, a która by, narastając stopniowo i rozwijając się dzięki dalszej ofiarności byłych wychowanków szkół łomżyńskich, – torowała Łomży drogę do zajęcia jak najpocześniejszego miejsca wśród innych znaczniejszych, kulturalnych ośrodków prowincjonalnych Polski.

 

Działalność Łomżyńskiego Towarzystwa Naukowego

ŁTN im. Wagów w ciągu 45 lat swojej działalności w różnoraki sposób realizowało swoje cele statutowe. W tym czasie zorganizowano ponad 130 konferencji i sesji naukowych o tematyce historycznej, językoznawczej, przyrodniczej, weterynaryjnej oraz innych. W ostatnim czasie zorganizowano m.in. konferencje: Rody i rodziny Mazowsza i Podlasia. Archiwalne źródła do badań genealogicznych – 2012; Archiwalia a badania archiwalne – 2013; Genealogie sławnych rodzin z Mazowsza i Podlasia – 2015; Bohdan Winiarski – mąż stanu, wybitny prawnik, uczony, syn Ziemi Łomżyńskiej – 2019; Interdyscyplinarny wymiar dziedzictwa rodzin i rodów – wczoraj, dziś i jutro – 2019.

 Jednym z najważniejszych elementów działalności Towarzystwa było prowadzenie seminariów doktorskich prowadzonych przez specjalistów z zakresu historii, językoznawstwa i innych dziedzin, które zaowocowały wieloma obronionymi doktoratami. Ważnym elementem działalności Towarzystwa były również sekcje naukowe, które zajmowały się dziedzinami takimi jak: historia, językoznawstwo czy ekonomia.

ŁTN jest podmiotem, działającym na rzez upowszechniania nauki. W związku z tym podejmuje szereg inicjatyw wychodzących daleko poza działalność naukową. Jest organizatorem Spacerów z historią Łomży, Gawęd oraz konsultacji historycznych. Prowadzi również konsultacje z zakresu genealogii dla osób poszukujących przodków w rejonie ziemi łomżyńskiej. W ramach realizacji zadań prowadzi współpracę z wieloma instytucjami w kraju i za granicą. Do 2015 roku było realizatorem w ramach dofinansowań z MNiSW zadań z zakresu upowszechniania nauki. Aktualnie podejmuje realizację szeregu małych i dużych projektów we współpracy z ministerstwem oraz instytucjami samorządowymi w Łomży i regionie Województwa Podlaskiego.

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów prowadzi dwie strony internetowe: ltn.lomza.pl oraz name.lomza.pl.

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów to także wydawnictwo. W ciągu 45 lat działalności wydano w ŁTN blisko 200 publikacji. Wśród nich jest 29 tomów „Studiów Łomżyńskich” oraz 22 tomy „Polszczyzny Mazowsza i Podlasia”. Wydano dziesiątki książek wśród których można znaleźć m.in. takie tytuły jak: Łomżyńskie teksty gwarowe – 1999; Jakub Waga – pedagog i uczony – 2001; Drobna szlachta ziemi łomżyńskiej na przełomie XIX i XX wieku – 2002; Ewangelicy na północno-wschodnim Mazowszu – 2005; Powstanie styczniowe na Mazowszu północno-wschodnim i Podlasiu – 2015; Kroniczka kuleskiego plebana – 2018; Słownik nazwisk łomżan (XV-XIX wiek) – 2016; Rody i rodziny Mazowsza i Podlasia – 2019.

Książki są dostępne w prowadzonym przez Towarzystwo sklepie internetowym na stronie: ltn.lomza.pl

Łomżyńskie Towarzystwo Naukowe im. Wagów za swoją działalność zostało wyróżnione wieloma nagrodami, m.in.. zostało odznaczone w 1984 roku Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za szczególny wkład w dzieło ochrony i rozwoju kultury narodowej oraz doniosłe osiągnięcia w działalności naukowej i edytorskiej. W 1996 i 2006 otrzymało również Nagrodę i Medal  Zygmunta Glogera. W 2019 roku za swoją aktywność pośród stowarzyszeń łomżyńskich zostało wyróżnione certyfikatem Podlaskiego Żubra NGO’s. W 2020 roku Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uhonorował ŁTN Odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej.